Rini Hurkmans
A Personal Gesture Reflections
14 Sep 2021 — 8 Mar 2022

A Story by Ineke Sluiter

The arm
In 1972, a confused Australian attacks with a sledgehammer Michelangelo's Pietà (1499), the iconic sculpture of the mother holding her son's dead body in her lap. With fierce blows, he chops off Mary's left arm, which is reaching out towards the viewer, and damages her eye and her nose. The world is horrified: much more happens here than a piece of marble getting damaged. The sculpture is saturated with stories and meaning. First and foremost, of course, the Biblical story, but the scene is timeless: the tragedy of a mother who has lost her child. What was attacked here was a person, in a role we all know. Moreover, each blow of the sledgehammer damaged the cherished idea that for centuries people from all over the world had stood in front of this sculpture and looked at it with joint attention and emotion: the sculpture represented a shared experience and a common property of humanity. This is an essential aspect of all cultural heritage. People enter into relationships with art.

Attacking art is certainly not the preserve of confused individuals. To stick to our recent history: in 2001 the Taliban in Afghanistan blew up the two Buddhas of Bamiyan, monumental statues of standing Buddhas made in the 6th century in a classical Greek-Buddhist style. World heritage, a demonstration of globalisation and cultural connections in the world of that time. Ideas, art forms, and objects travel and do something in and with their new environment, they exert influence. People enter into relationships with art.

There are good reason why rulers also attack objects such as these: the Bamiyan Buddhas were subjected to heavy artillery fire by invading peoples long before the Taliban. Iconoclasm, also in our own history, shows how people can regard art as influential, or even dangerous. But that is not just a thing of the past: how to cope with controversial monuments in the public space is still a topical question. Another pressing issue is how to discuss this with one another in a good way and what kind of arguments could and should be brought to bear. These are questions about dealing with our own history and identity.* Cancelling cannot be the answer, and certainly not cancelling by using a sledgehammer, although even that is an expression of the fact that people enter into relationships with art.

In 2021, the United States withdrew from Afghanistan and we saw the Taliban seize power again. Immediately, in addition to all the fear for people and freedom, there was again the concern for arts and artists in that country: images of women painted over in anticipation of things to come, fear for the future of film making, music, and history, as curated and preserved in the archaeological museum of Kabul. The attack on the imagination is also an attack on the possibilities of conveying core truths through fiction. What do you know about Afghanistan? How important in your image is the novel The Kite Runner by Khaled Hosseini?

Now, it is 2022. Russia has invaded Ukraine. In the city of Ivankiv, the first object of shelling was the local historical museum, which contained the work of the beloved Ukrainian artist Maria Prymachenko. Ten large paintings were barely saved from the burning museum - meaning that someone risked their life to bring these objects to safety.** People enter into relationships with art.

The work of art by Rini Hurkmans shows the expressiveness of the arm of the Pietà, as a stand-alone object after the vandalism. It reminds us of the whole of which the arm is a part. And of the aggression to which the sculpture has been exposed. But it also shows that the gesture it conveys can be as effective as ever. For more than half a year, the arm was part of my working environment at the KNAW. It was a time when we often had to work at home. But every time I entered my office, I saw the arm with the outstretched hand on the red velvet cushion. And then I thought of Michelangelo, of the Buddhas of Bamiyan, and of the fact that even out of aggression towards images sometimes something good may arise. Because people enter into relationships with art.

I took over A Personal Gesture from Liesbeth Bik. The person who taught me a lot about art is my colleague from Leiden, the art historian Kitty Zijlmans. To her, I hand over A Personal Gesture.

* See the advisory trajectory for controversial monuments.
** Joke de Wolf, ‘Pijn om het verloren werk van Prymachenko’, Trouw 9 maart 2022, p. 15.

©Ineke Sluiter, maart 2022

Lees de bijdrage van Ineke Sluiter in het Nederlands. 

De arm
In 1972 valt een verwarde Australiër met een moker de Pietà (1499) van Michelangelo aan , het iconische beeld van de moeder die op haar schoot het dode lichaam van haar zoon vasthoudt. Met verbeten klappen slaat hij de naar de kijker uitgestoken linkerarm van Maria eraf en beschadigt haar oog en haar neus. De wereld is ontzet: hier gebeurt veel meer dan dat een stuk marmer beschadigd raakt. Het beeld is verzadigd van verhalen en betekenis. Natuurlijk allereerst het Bijbelse verhaal, maar de scène is tijdloos: de tragedie van een moeder die haar kind verloren heeft. Wat hier werd aangevallen was een persoon, in een rol die we allemaal kennen. Bovendien beschadigde elke mokerslag de gekoesterde gedachte dat eeuwenlang mensen van over de hele wereld voor dit beeld hadden gestaan en er aandachtig en met emotie naar hadden gekeken: het beeld vertegenwoordigde een gedeelde ervaring en een gemeenschappelijk bezit van de mensheid. Dat is een essentieel aspect van cultureel erfgoed. Mensen gaan relaties aan met kunst.

Het aanvallen van kunst is zeker niet voorbehouden aan verwarde individuen. Om bij onze recente geschiedenis te blijven: in 2001 bliezen de Taliban in Afghanistan de twee boeddha’s van Bamiyan op, monumentale standbeelden van staande Boeddha’s, gemaakt in de 6e eeuw in een klassiek Grieks-Boedhistische stijl. Werelderfgoed, een demonstratie van globalisering en culturele verbanden in de toenmalige wereld. Want ideeën, kunstvormen, objecten reizen mee en doen iets in en met hun nieuwe omgeving, ze oefenen invloed uit. Mensen gaan relaties aan met kunst.

Het is dan ook niet voor niets dat overheersers ook objecten zoals deze aanvallen: op deze boeddha’s werd al lang voor de Taliban zware artillerie gebruikt door invallende volkeren. Beeldenstormen, ook in onze eigen geschiedenis, laten zien hoe invloedrijk, of zelfs gevaarlijk, kunst gevonden kan worden. Maar dat is niet alleen een historisch gegeven: de vraag hoe we moeten omgaan met controversiële monumenten in de openbare ruimte is nog steeds actueel. Een prangende vraag is hoe je daarover op een goede manier met elkaar in gesprek kunt gaan en wat voor argumenten daarin een rol zouden moeten spelen. Het gaat om vragen over de omgang met onze eigen geschiedenis en identiteit.* Cancelen kan het antwoord niet zijn, en al helemaal niet cancelen met behulp van een moker, al is zelfs dat uiting van het feit dat mensen relaties aangaan met kunst.

In 2021 trokken de Verenigde Staten zich terug uit Afghanistan en zagen we opnieuw de Taliban de macht grijpen. Meteen was daar weer, naast alle angst om mensen en vrijheid, de zorg om kunsten en kunstenaars in dat land: afbeeldingen van vrouwen die alvast werden overgeschilderd, angst om de filmkunst, de muziek, de geschiedenis, beheerd in het archeologisch museum van Kabul. De aanval op de verbeelding is ook een aanval op de mogelijkheden om door fictie kernwaarheden over te brengen. Wat weet u van Afghanistan? Hoe belangrijk is in uw beeld de roman De Vliegeraar, The Kite Runner van Khaled Hosseini?

Het is nu 2022. Rusland is Oekraïne binnengevallen. In de stad Ivankiv was het eerste object van beschieting het plaatselijke historische museum, met daarin het werk van de geliefde Oekraïense kunstenares Maria Prymachenko. Tien grote schilderijen werden ternauwernood uit het brandende museum gered – wat wil zeggen dat iemand zijn leven op het spel heeft gezet om deze objecten in veiligheid te brengen.** Mensen gaan relaties aan met kunst.

Het kunstwerk van Rini Hurkmans toont de zeggingskracht van de op zichzelf staande arm van de Pietà na het vandalisme. Het herinnert aan het geheel waarvan de arm een deel is. En aan de agressie waaraan het beeld is blootgesteld. Maar het laat ook zien dat het gebaar dat erin is uitgebeeld onverminderd effectief kan zijn. Ruim een half jaar maakte de arm deel uit van mijn werkomgeving bij de KNAW. Het was een tijd waarin we vaak thuis moesten werken. Maar elke keer als ik mijn werkkamer binnenkwam, zag ik de arm met de uitgestoken hand op het rood-fluwelen kussen. En dan dacht ik aan Michelangelo, aan de Boeddha’s van Bamiyan, en aan het feit dat zelfs uit agressie jegens beelden soms iets goed voortkomt. Omdat mensen relaties aangaan met kunst.

Ik nam A Personal Gesture over van Liesbeth Bik. Degene die mij veel over kunst geleerd heeft, is mijn Leidse collega, de kunsthistorica Kitty Zijlmans. Aan haar draag ik A Personal Gesture over.

* Zie adviestraject controversiële monumenten.
** Joke de Wolf, ‘Pijn om het verloren werk van Prymachenko’, Trouw 9 maart 2022, p. 15.

©Ineke Sluiter, maart 2022

Related